Loại bỏ cảm xúc - Nâng tầm trí tuệ (phần 2)

Trong tâm trí chúng ta có 2 phần chính: suy nghĩ và cảm xúc. Trong đó suy nghĩ là phần tỉnh táo, sáng suốt, ý thức, còn cảm xúc là phần cảm tính, mù quáng.

Ngày đăng: 15-03-2021

43 lượt xem

 
Như thế nào là Loại bỏ cảm xúc?

Xem trong bài viết “Loại bỏ cảm xúc - Nâng tầm trí tuệ (phần 1)” ở đây

 

Như thế nào là trí tuệ?

Chúng ta có thể nói rất nhiều thứ về trí tuệ, về các đặc tính và các thành phần của trí tuệ như trong bài viết “Như thế nào là người có trí tuệ?” chẳng hạn. Nhưng chung quy lại, cốt lõi của trí tuệ thì chỉ có 1: đó là làm cho bản thân mình hạnh phúc, thoát khỏi tất cả mọi đau khổ.

 

Tại sao lại nói “cốt lõi của trí tuệ thì chỉ có 1: đó là làm cho bản thân mình hạnh phúc, thoát khỏi tất cả mọi đau khổ”, trong khi ngoài hạnh phúc và đau khổ, trí tuệ còn có thể giúp cho chúng ta làm ra được rất nhiều lợi ích, rất nhiều giá trị khác nữa cho bản thân mình, cho người khác và cho cuộc đời này?

Loại bỏ cảm xúc - Nâng tầm trí tuệ

 

Bây giờ chúng ta sẽ tuần tự trả lời từng phần của câu hỏi trên. Câu hỏi này sẽ được chia ra làm 5 phần để trả lời:

Câu hỏi phần 1: làm cho bản thân mình hạnh phúc, vậy như thế nào là hạnh phúc?

Trả lời: Đây là 1 câu hỏi cần phải trả lời rất dài, và tất cả đã được trả lời trong chuỗi bài viết “Như thế nào là hạnh phúc?” từ phần 1 tới phần 4 gồm:

Như thế nào là hạnh phúc? - Phần 1: Hạnh phúc nhất thời

Như thế nào là hạnh phúc? - Phần 2: Tác hại của hạnh phúc nhất thời - 1

Như thế nào là hạnh phúc? - Phần 3: Tác hại của hạnh phúc nhất thời - 2

Như thế nào là hạnh phúc? - Phần 5: Hạnh phúc trọn vẹn, bền lâu.

Chúng ta hãy đọc ở đây nha (nhấn vào link của bài đầu tiên rồi tuần tự đọc các bài tiếp theo).

Câu hỏi phần 2: Như thế nào là thoát khỏi mọi đau khổ?

Trả lời: Đầu tiên chúng ta cần xác định rõ đau khổ là gì?

(1) Có phải là đau đớn, khó chịu, bất an, khổ sở, tức giận, buồn, buồn bực, buồn chán, đau buồn, tủi thân, tự ti, lo lắng, trầm cảm, thất vọng, tuyệt vọng, cô đơn, lo sợ, sợ hãi, kinh hãi, thất kinh, xấu hổ, ngại, mất mặt, tổn thương, trống rỗng, cảm thấy bất lực, khủng hoảng... không? - Tất cả đây đều là các cảm xúc tiêu cực.

(2) Có phải là mất mát tài sản, mất mát người thân, mất mát các giá trị tinh thần quý giá, làm ăn thất bại, tình cảm thất bại,....? Những mất mát này có phải là đau khổ không? Chúng ta thấy có nhiều người bị mất mát 1 trong những cái này thì họ cảm thấy đau khổ. Bên cạnh đó, chúng ta cũng thấy là có rất nhiều người bị mất mát tài sản, bị mất mát người thân nhưng họ vẫn đang cảm thấy bình thường, vẫn vui vẻ và hạnh phúc. Cũng có rất nhiều người bị mất mát các giá trị tinh thần quý giá, làm ăn thất bại, tình cảm thất bại… nhưng họ cũng vẫn đang cảm thấy bình thường, vui vẻ và hạnh phúc. Như vậy phần (2) này, vì không phải tất cả mọi người đều đau khổ, nên nó không phải là sự đau khổ.

(3) Có phải là đau trên cơ thể, khó chịu trên cơ thể, bệnh tật, mất tay, mất chân hoặc mất bộ phận trên cơ thể? Những mất mát, đau trên cơ thể, bệnh tật này có phải là đau khổ không? Chúng ta thấy có nhiều người đau khổ vì những mất mát này, tuy nhiên vẫn có rất nhiều người đang cảm thấy bình thường, họ vẫn vui vẻ, vẫn đang hạnh phúc. Như vậy, phần (3) này, vì không phải tất cả mọi người đều đau khổ, nên nó không phải là sự đau khổ.

Xem xét cả 3 phần (1), (2) & (3) trên chúng ta thấy có phần (1) là các cảm xúc tiêu cực đúng là các sự đau khổ. Phần (2) & (3) không phải là đau khổ, nhưng vẫn có thể là tác nhân gây ra sự đau khổ, và với những ai bị đau khổ bởi các tác nhân này, thì các đau khổ đó lại do chính các cảm xúc tiêu cực của phần (1) gây ra. Như vậy, cho dù tác nhân gây ra là gì đi nữa, thì phần (1) vẫn chính là sự đau khổ duy nhất của con người chúng ta - tức các cảm xúc tiêu cực.

Câu hỏi phần 3: “rất nhiều lợi ích, rất nhiều giá trị khác nữa cho bản thân mình” là những lợi ích, giá trị gì?

Trả lời: Đúng là có rất nhiều lợi ích, rất nhiều giá trị khác nữa, nhưng chung quy hết tất cả những lợi ích, giá trị cho con người bao gồm trong 5 thứ này: sức khỏe, tiền tài, danh vọng, quyền lực, tình cảm. Cho là chúng ta đạt hết, có được hết, sở hữu được hết tất cả 5 thứ này, nhưng chúng ta lại luôn phải chịu sự đau khổ, luôn sợ hãi, bất an, luôn thất vọng, cô đơn, buồn bực, tức giận… thì chúng ta thấy có đáng không? Chắc chắn là không. Ngược lại, cho dù là chúng ta không có (hoặc mất hết) cả 5 thứ này: không có sức khỏe, không có tiền tài, không có danh vọng, không có tình cảm (không được ai yêu thương, quý mến) mà chúng ta vẫn thấy mình hạnh phúc, không phải chịu bất kỳ sự đau khổ nào, tức không phải chịu bất cứ sự dày vò của bất cứ cảm xúc tiêu cực nào thì đáng giá hơn rất nhiều, đáng giá vượt trội hơn hẳn.Tuy nhiên, chúng ta không cần phải đánh đổi giữa hạnh phúc và các giá trị khác đâu, vì 5 giá trị này vẫn góp phần giúp chúng ta có được hạnh phúc, cho nên khi có trí tuệ thì chúng ta cũng sẽ dễ dàng đạt được cả 5 thứ này khi chúng ta cần.

Câu hỏi phần 4: “rất nhiều lợi ích, rất nhiều giá trị khác nữa cho người khác” là những lợi ích, giá trị gì? Chúng ta có nên làm ra nó cho người khác hay không?

Trả lời: Tương tự như trên: dù họ có được tất cả lợi ích gồm 5 thứ là sức khỏe, tiền tài, danh vọng, quyền lực, tình cảm, nhưng luôn đau khổ, bất an, lo lắng, cô đơn…, tức chịu sự dày vò của các cảm xúc tiêu cực thì đối với họ là không có giá trị, cho nên chúng ta không cần chú tâm làm cho họ những cái này. Còn 2 phần quan trọng là giúp họ hạnh phúc và thoát khỏi mọi đau khổ. Điều này rất tốt! Hạnh phúc trọn vẹn, bền lâu cũng chính là sự thoát khỏi tất cả mọi đau khổ, tức thoát khỏi các cảm xúc tiêu cực. Nhưng điều này lại phụ thuộc chính vào bản thân họ, phụ thuộc vào sự tự chủ, tự lực, tự thân ham học, tự thân thực hành, tự thân tính toán và hành động của họ. Nếu chúng ta cứ chăm chăm giúp họ, và nếu họ đón nhận, thì họ sẽ bị phụ thuộc vào chúng ta, khi đó họ sẽ mất đi sự tự chủ thì không bao giờ có thể đạt hạnh phúc được. Cho nên, chăm chăm giúp cho họ là làm hại họ. Cái chúng ta có thể làm được là hợp tác với họ để vừa có lợi cho họ vừa có lợi cho ta, và bố thí, giúp đỡ khi họ thực sự cần (bố thí, giúp đỡ người khác thì tự nhiên cũng đem lại giá trị lợi ích cho chính mình). Còn lại, chúng ta hãy tập trung vào bản thân mình, đừng cứ tập trung vào họ khiến các hành động của chúng ta trở nên phản cảm, phản tác dụng vì họ sẽ có thể cảm thấy khó chịu, bực bội, tức giận vì bị chúng ta soi mói và xâm phạm vào việc riêng của họ.

Câu hỏi phần 5: “rất nhiều lợi ích, rất nhiều giá trị khác nữa cho cuộc đời này” là những lợi ích, giá trị gì? Chúng ta có nên làm ra nó cho cuộc đời này hay không? Chúng ta thấy, tất cả các giá trị lợi ích cho cuộc đời này chung quy lại đều là giá trị lợi ích cho con người và các loài động vật. Đối với con người, thì đã được trả lời ở câu hỏi phần 4 trên. Còn với các loài động vật, vì các loài động vật vẫn thấp hơn con người, và chúng ta cũng không đảm bảo có thể sống gần gũi với các loài này được vì có thể nguy hiểm cho chúng ta, hoặc nguy hiểm cho các loài động vật đó (tùy loài), nên cái chúng ta có thể làm cho chúng chỉ có thể là đừng giết hại chúng, hợp tác với chúng nếu có thể, đừng chăm chăm tập trung vào chúng, vì tập trung vào chúng cũng có thể làm cho chúng tức giận, khó chịu hoặc sợ hãi (tùy loài). Chúng ta chỉ nên giúp khi thấy chúng cần và chúng ta có khả năng để giúp, còn lại thì hãy tập trung vào bản thân chính mình thôi. Cũng tương tự như trên, giúp các loài động vật như vậy thì chúng ta cũng nhận được lợi ích, đóng góp vào sự hạnh phúc, thoát khỏi các đau khổ của chính bản thân chúng ta.

 

Từ tất cả các phân tích trên, chúng ta thấy cuối cùng trí tuệ chỉ phục vụ cho 1 mục đích duy nhất là làm cho bản thân mình hạnh phúc, thoát khỏi tất cả các đau khổ.

Loại bỏ cảm xúc - Nâng tầm trí tuệ

 

Như thế nào là Nâng tầm trí tuệ?

Nâng tầm trí tuệ có nghĩa là làm cho trí tuệ của chúng ta được phát triển cao dần lên, và cao dần tới mức đạt tới đỉnh cao nhất. Đỉnh cao nhất của trí tuệ là Thanh Tịnh, Chánh Trí mà hầu hết con người đang sống trên trái đất ngày hôm nay không thể đạt tới được ngay tại kiếp sống này, mà phải tốn thêm rất nhiều kiếp sống khác sau này nữa trong sự học hành và nỗ lực thực hành đúng đắn liên tục.

Cho nên, chúng ta nên thiết lập mục tiêu phát triển, nâng tầm trí tuệ cụ thể trong ngắn hạn và dài hạn rõ ràng ở các mức độ hợp lý để chúng ta có thể đạt được, chứ đừng ảo tưởng trong vô vọng để rồi mất tất cả. Cụ thể là xác định rõ là: (1) Chúng ta đang đứng ở đâu, mức độ trí tuệ của chúng ta hiện đang ở mức nào. (2) Trí tuệ của chúng ta có thể phát triển được tới đâu trong các giai đoạn cuộc sống. (3) Chúng ta có thể làm gì để nâng tầm trí tuệ của mình:

(1) Chúng ta đang đứng ở đâu, mức độ trí tuệ của chúng ta hiện đang ở mức nào: Chúng ta đang ở mức trí tuệ rất thấp, đó cũng là lý do chúng ta có rất nhiều ham muốn, dục vọng, có rất nhiều cảm xúc tích cực và tiêu cực. Các cảm xúc tích cực và tiêu cực là đi ngược chiều với trí tuệ. Cảm xúc càng nhiều thì trí tuệ càng thấp. Các cảm xúc khiến chúng ta đau khổ, đồng thời ngăn chặn chúng ta nhìn thấy sự thật của các sự việc thực tế, ngăn chặn chúng ta làm những việc đúng đắn đem lại giá trị lợi ích, thúc ép, kích thích chúng ta làm những việc gây hại, gây tốn kém.

(2) Trí tuệ của chúng ta có thể phát triển được tới đâu trong các giai đoạn cuộc sống: Trí tuệ càng phát triển thì chúng ta càng thanh tịnh, tức sự ham muốn, dục vọng, các cảm xúc tích cực và tiêu cực của chúng ta càng bị giảm đi. Tuy nhiên, khi các cảm xúc, dục vọng của chúng ta giảm đi, thì chúng ta lại trở nên dễ dàng đạt được các giá trị lợi ích, các lợi ích này cũng có nguy cơ trở thành các tác nhân giúp làm thỏa mãn các ham muốn, dục vọng. Tới đây, nếu như ham muốn, dục vọng của chúng ta trở nên mạnh hơn, thì các cảm xúc sẽ phát triển mạnh hơn, thì trí tuệ của chúng ta lại sẽ bị giảm xuống trở lại. Lúc này chúng ta sẽ bị mất dần những giá trị lợi ích có được, mất dần hạnh phúc, và chúng ta sẽ lại trở nên bị đau khổ bủa vây hành hạ, và ngu si dần.

(3) Chúng ta có thể làm gì để nâng tầm trí tuệ của mình:

Thứ nhất: là loại bỏ các cảm xúc tích cực và tiêu cực đi: vì các cảm xúc tiêu cực là các sự đau khổ, trong khi các cảm xúc tích cực lại là nguồn gốc tạo ra các cảm xúc tiêu cực, cho nên cần được loại bỏ, diệt trừ luôn (tham khảo “Cảm xúc tích cực là nguồn gốc tạo ra cảm xúc tiêu cực, và ngược lại”). Cái này thì phải có phương pháp thực hiện thì mới có thể làm được.

Thứ hai: thay đổi cách sống để không làm phát sinh thêm các cảm xúc tích cực và tiêu cực. Cái này cũng giống như khi đã loại bỏ được các chất độc trong cơ thể, thì chúng ta cũng phải tránh để không bị nhiễm độc trở lại. Sự thay đổi không thể diễn ra hoàn toàn triệt để một cách đúng đắn chỉ trong ngày 1 ngày 2 được, mà chúng ta phải liên tục nỗ lực thay đổi mỗi ngày, mỗi phút, mỗi giây cho tới cuối cuộc đời này.

Thứ ba: phải học và tự học để có kiến thức. Vì để loại bỏ được các cảm xúc tích cực và tiêu cực thì phải có kiến thức hỗ trợ. Để thay đổi được cách sống để ngăn chặn được các cảm xúc phát sinh trở lại thì cũng phải có kiến thức mới có thể biết cách mà thử nghiệm, mà làm. Nhưng kiến thức học ở đâu? Kiến thức cao nhất để có thể đạt tới đỉnh cao nhất của trí tuệ là các lời dạy (Pháp) của Đức Phật Gotama (Thích Ca Mâu Ni). Tuy nhiên, vì hầu hết các lời dạy này là dành cho các đệ tử có trí tuệ rất cao của Đức Phật, nên rất khó hiểu đối với chúng ta, những người có trí tuệ rất thấp, đó cũng là lý do tại sao đa số người không thể hiểu để áp dụng, nên đã chọn cách thờ phụng, thờ cúng Đức Phật (Đức Phật Gotama không hề dạy đệ tử phải thờ phụng mình). Để hiểu được Pháp của Đức Phật thì chúng ta nên học, thực hành và kiểm chứng nhiều kiến thức khác về tâm lý, tâm linh (như các sách về tâm lý, về học làm người, về các giá trị nhân bản, về triết học) để có nhiều trải nghiệm. Lúc này chúng ta sẽ dễ dàng hơn để hiểu và thực hành dần dần được Pháp của Đức Phật Gotama.

Thứ tư: Trí tuệ phát triển thì sẽ hỗ trợ ngược lại cho 3 phần trên: Trí tuệ càng phát triển thì giúp chúng ta càng loại bỏ được thêm các cảm xúc tích cực và tiêu cực ở các mức độ sâu hơn, rộng hơn bên trong tâm trí của chúng ta. Đồng thời nó cũng giúp cho chúng ta nhìn ra được nên thay đổi cách sống như thế nào để tốt nhất cho bản thân mình ở mỗi thời điểm. Và cuối cùng, trí tuệ phát triển sẽ giúp chúng ta học hỏi các kiến thức ở các cấp độ sâu hơn, rộng hơn dễ dàng hơn.

 


Phạm Nguyễn Anh Kiệt
~Sự Kỳ Diệu~

 

Bình luận (0)

Gửi bình luận của bạn

Captcha